Category Archives: Giáo dục

NHỮNG TRÁI ĐẮNG CẦN CHO NGƯỜI VIỆT

Đọc “Tâm Lý Người An Nam” rất dễ bị cay cay sống mũi. Cái cách một ông Tây thực dân nói về phần lớn là những điểm tiêu cực của dân ta không khỏi khiến cho lòng “tự ái dân tộc” đùng đùng nhảy dựng. Nhưng, bình tâm trở lại, đủ sức nhận biết căn nguyên của những phản ứng ấy là mặc cảm tự ty, sẽ thấy cuốn sách rất cần cho người Việt.

Paul Giran đến Đông Dương năm 1899, từng làm tham biện rồi công sứ ở Kiến An (phó), Phan Rang (chánh) rồi ủy viên chính phủ ở Vien Chăn cho tới năm 1921. Tác giả nói rất thẳng thừng, nghiên cứu này nhằm hiểu để “cai trị tốt một dân tộc”. Tuy nhiên, cuốn sách không được viết theo lối cưỡi ngựa xem hoa của một ông quan mà, có lẽ là công trình đầu tiên, nghiên cứu về người Việt rất là khoa học.

Những đánh giá của Paul Giran về người Việt từ đầu thế kỷ 20: “cảm tính, miệt thị thân thể… không lười biếng nhưng làm việc không hào hứng; cần một việc của người châu Âu thì phải có 4 culi và một người trông coi…”, có lẽ không phải là đã xa lạ lắm với người Việt trong thời hiện đại. Thế hệ hiện nay có lẽ không phải là không còn nhìn thấy “sự dơ dáy khủng khiếp: heo vịt thong dong đi lại; một cái ao gần nhà vừa là nơi để tắm, trồng rau muống và làm cầu tiêu…”

Và với nhận xét này, “không có những nhà tư tưởng và không có những nhà phê phán, không có cái gọi là nhóm người cao quý dám nói lên sự thật…”, thì rõ ràng là vẫn vô cùng thời sự.

Cuốn sách xuất bản tại Pháp năm 1908, vậy mà mãi gần đây mới được Nhã Nam cho dịch ra tiếng Việt. Những nghiên cứu của Paul Giran có thể làm cho những kẻ đạo đức giả có cơ hội nhân danh quốc gia dân tộc. Nhưng, với đa phần người Việt, tôi tin, cho dù không đồng ý với rất nhiều nhận xét của Paul Giran thì các đặc tính mà ông chỉ ra vẫn có tác dụng như một chén thuốc đắng cần với người Việt hơn là đường mật.

11